Historia | Gmina Goworowo

Gmina Goworowo

dziś jest: 30 października 2014
Imieniny: Zenobii, Przemysława, Edmunda
Historia

                               HISTORIA GOWOROWA

Historia Goworowa podobnie jak i całej Polski kształtowała się przez stulecia, a może nawet i tysiąclecia. Jak wiadomo z szeregu publikacji na obszarze dzisiejszej gminy znajdowano dowody kopalne świadczące o osadach ludzkich pochodzących z czasów imperium rzymskiego. Istnieje też wiele dowodów świadczących o rozwoju społeczności na tym terenie już od wczesnego średniowiecza. Zapewne zakładaniu osad ludzkich sprzyjało korzystne położenie terenu nad rzekami Orz i Narew, które dawniej miały szersze koryta, były bogate w ryby i nanosiły żyzny muł wylewając na pola i łąki.

Wszystkie osady w dawnej Polsce tworzyły się w ten sposób, gdyż ludzie od zamierzchłych czasów potrafili zbudować proste łodzie, dzięki którym mogli przemieszczać się wzdłuż rzek co było znacznie bezpieczniejsze niż przeprawa przez puszcze. A warto wspomnieć, że tereny Goworowa tak jak i całego Mazowsza pokrywała rozległa puszcza z licznymi dzikimi zwierzętami tak, że wielce prawdopodobne jest iż pierwsi osadnicy na nasze tereny przybyli wraz z prądem tych naszych dwóch rzek.

Niewiele wiadomo czym zajmowali się ówcześni osadnicy wiadomo że potrafili hodować zwierzęta, oraz łowili ryby.

Odnośnie nazwy Goworowa jest wiele różnych teorii. Najpopularniejsza głosi, że nazwa pochodzi od rycerza Gowora (jeśli byłaby to prawda, to musiał być on rycerzem jednego z książąt mazowieckich, którzy zwykli nadawać rycerzom ziemię w zamian za ich służbę), który przybył na te tereny ze swym dworem i założył osadę. Nazwa Goworowa może też pochodzić od imienia Goworek lub Gowor. Imię to było popularne w rodzie Rawiczów, który brał udział w kolonizacji Mazowsza (od Rawiczów pochodzą Załuscy). Nie dowiemy się nigdy, czy założyciel wsi miał tak właśnie na imię, czy zapożyczył nazwę od innego Goworowa leżącego w „starej” części Mazowsza pod Zakroczymiem. Nie mniej jednak pewne jest, że od wczesnego średniowiecza tereny te były zamieszkiwane przez ludzi.

W miarę rozwoju osadnictwa na terenie Mazowsza, następował również rozwój osadnictwa na terenie naszej gminy. Podział dzielnicowy i jego następstwa doprowadził do zmniejszania areałów księstw poszczególnych, coraz liczniejszych książąt, a to skutkowało zajmowaniem nowych terenów i stopniowym karczowaniem puszczy. Systematyczne zwiększanie liczby ludności spowodowało, że w XIV wieku postawiano na tym terenie drewnianą kaplicę, po czym na początku XVI wieku utworzono parafię p. w. Krzyża Świętego, obecnie Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego. Z tym wydarzeniem związana jest legenda, zamieszczona na łamach łomżyńskich Kontaktów przez Pana Henryka Ciszewskiego z Ostrołęki.

Tradycja głosi, iż pewnego dnia Jaćwingowie najechali na Mazowsze i wzięli do niewoli wielu mężczyzn i wiele kobiet. Wśród pojmanych znalazła się dziewczyna. Podczas eskortowania jeńców w miejscu gdzie dziś stoi kościół w Goworowie dziewczyna zdjęła z szyi krzyżyk i upuściła go na ziemię. W ten sposób zostawiła znak dla polskich wojsk, które szły z odsieczą. Pomoc wkrótce nadeszła. Jeńcy zostali odbici, dziewczyna zaś na znak cudownego ocalenia z rąk pogan postanowiła wybudować niewielką kapliczkę. W przyszłości zbudowano w tym miejscu kościół drewniany zaś pod koniec XIX wieku wystawiono murowaną świątynię, która stoi do dziś.

Tyle legenda. Faktem jest, że od momentu wyboru Goworowa na siedzibę parafii, obszar ten zaczął się rozwijać w szybkim tempie. Szczególną zasługą tego jest współrzędny rozwój na tym terenie judaizmu, a jak wiadomo ludność żydowska trudniła się przede wszystkim handlem, co doskonale rozwijało te tereny. Ludność żydowska na terenie naszej gminy rozwijała się bardzo dobrze, a ich sklepy każdy sobie chwalił. O dużym znaczeniu ludności żydowskiej w społeczeństwie goworowskim może świadczyć fakt, istnienia swego czasu na terenie Goworowa nad Orzem drewnianej Synagogi, przez niektórych nazywana Bożnicą, która to w czasie II Wojny Światowej doszczętnie spłonęła.

Do końca wieku XVIII rzeka Orz dzieliła obszar dzisiejszej gminy Goworowo na dwie części. Na północ leżały tereny administracyjnie należące do ziemi łomżyńskiej, na południe ziemi nurskiej. Część wsi między innymi Goworowo była prywatną własnością proboszczów katedry płockiej, wchodząc w skład księstwa sieluńskiego. Większość wsi obecnej gminy jednak była własnością zamożnych rodzin szlacheckich, część biedniejszej szlachty, a pojedyncze wsie własnością szlachty zaściankowej. Potomkowie wielu tych rodzin szlacheckich żyją na naszym terenie do dnia dzisiejszego. Ślady obecności szlachty spotykamy do dziś w nazwach niektórych terenów, wielokrotnie spotykam się gdy ludzi mówią udając się na jakąś wieś, że jadą na szlachtę.

Po trzecim rozbiorze w roku 1795, tereny gminy zostały wchłonięte przez zabór pruski. W latach 1807-1815 należały do Księstwa Warszawskiego. Od roku 1815 do odzyskania niepodległości znalazły się w zaborze rosyjskim w guberni łomżyńskiej.

Na przestrzeni wieków tereny obecnej gminy Goworowo były świadkami, wielu tragicznych wydarzeń. Do najtragiczniejszych trzeba zaliczyć dwie wojny światowe. W czasie I wojny światowej większość wsi wraz z Goworowem została całkowicie zniszczona. Na przełomie lipca i sierpnia 1915 roku miała tu miejsce dwutygodniowa potyczka pomiędzy wojskami Niemieckimi i Rosyjskimi, po której pozostało na terenie gminy 26 cmentarzy wojennych. Zanim wsie zdążyły się całkowicie odbudować i podnieść z ruin wojennych nastał dla Polski trudny czas II wojny światowej, a działania wojenne wrogiej armii, nie ominęły i naszej gminy. Podpalono wówczas zabudowania Goworowa, zabijając przy tym około 65 Żydów i 35 Polaków. Żołnierze tworzyli swoje bazy za terenie wielu wsi, po czym zostały ślady po dzień dzisiejszy. Niemożna tu nie wspomnieć o licznych naszych mieszkańcach, którzy oddali swoje życie w walce czy zginęli w obozach koncentracyjnych, jak również o ludziach którzy musieli zostawić swój dom ojczysty gdy zostali zesłani na roboty przymusowe. Wojna spowodowała też olbrzymie zniszczenia w okolicznych wsiach, a niektóre zostały doszczętnie zniszczone.

Po wojnie nadszedł czas na odbudowę i trudny okres Polski Ludowej. W latach 1975 – 1998 gmina Goworowo należała do województwa ostrołęckiego. Obecnie wchodzi w skład powiatu ostrołęckiego w województwie mazowieckim, prężnie się rozwijając i tworząc nową historię, dla kolejnych pokoleń.

Na podstawie:
Dziewirski Jerzy, Goworowo i okolice, Ostrołęka 2006
Kosiorek Piotr, Dzieje Goworowa do roku 1944, Pułtusk 2004
Samsonowicz Henryk, Ośrodki gospodarcze w Puszczy Białej XIX w., Zeszyty Naukowe OTN, nr VI, Ostrołęka 1992

Kontakty, nr 13, Łomża 1996
________________________________________________________________________________________

TROCHĘ O HISTORII GMINY GOWOROWO

Dzisiejsza gmina Goworowo zajmuje tereny, które już od wieków były zamieszkiwane. Świadczą o tym liczne stanowiska archeologiczne, między innymi w Goworowie, Goworówku, Brzeżnie, Kuninie czy Szarłacie. Pierwsi mieszkańcy wybierali dogodne tereny położone nad rzekami (Narwią i Orzem), przez które przebiegały szlaki handlowe. Pojawienie się w dolinie Orza pierwszych wsi związane jest z utworzeniem w roku 1076 biskupstwa w Płocku i nową falą kolonizacji. W XI i XII wieku powstają istniejące do dzisiaj wsie, w tym obecna siedziba władz gminnych, Goworowo.

Nazwa Goworowo pochodzi od imienia Goworek lub Gowor. Imię to było popularne w rodzie Rawiczów, który brał udział w kolonizacji Mazowsza (od Rawiczów pochodzą Załuscy). Nie dowiemy się nigdy, czy założyciel wsi miał tak właśnie na imię, czy zapożyczył nazwę od innego Goworowa leżącego w „starej” części Mazowsza pod Zakroczymiem.

Goworowo zyskało na znaczeniu, gdy około roku 1315 stało się siedzibą parafii pod wezwaniem Krzyża Świętego (początkowo Znalezienia, obecnie Podwyższenia). Z tym wydarzeniem związana jest legenda, zamieszczona na łamach łomżyńskich Kontaktów przez Pana Henryka Ciszewskiego z Ostrołęki.

Tradycja głosi, iż pewnego dnia Jaćwingowie najechali na Mazowsze i wzięli do niewoli wielu mężczyzn i wiele kobiet. Wśród pojmanych znalazła się dziewczyna. Podczas eskortowania jeńców w miejscu gdzie dziś stoi kościół w Goworowie dziewczyna zdjęła z szyi krzyżyk i upuściła go na ziemię. W ten sposób zostawiła znak dla polskich wojsk, które szły z odsieczą. Pomoc wkrótce nadeszła. Jeńcy zostali odbici, dziewczyna zaś na znak cudownego ocalenia z rąk pogan postanowiła wybudować niewielką kapliczkę. W przyszłości zbudowano w tym miejscu kościół drewniany zaś pod koniec XIX wieku wystawiono murowaną świątynię, która stoi do dziś.

Tyle legenda. Faktem jest, że od momentu wyboru Goworowa na siedzibę parafii, staje się ono centrum kulturowym i gospodarczym. Tym co wyróżnia Goworowo jest typowo miejski układ przestrzenny z symetrycznym rynkiem. Na przełomie XIX i XX wieku krążył w tych okolicach wierszyk Powiadam Państwu i daję słowo, nie masz miasteczka nad Goworowo. Nie zachowały się żadne dowody na posiadanie przez Goworowo praw miejskich. Przypuszczalnie taki przywilej lokacyjny mógł zostać nadany gromadnie dla miejscowości położonych w dobrach biskupa płockiego przez księcia Siemowita I w roku 1254. Pisał o tym prof. Henryk Samsonowicz na łamach Zeszytów Naukowych, Ostrołęckiego Towarzystwa Naukowego.

Do końca wieku XVIII rzeka Orz dzieliła obszar dzisiejszej gminy Goworowo na dwie części. Na północ leżały tereny administracyjnie należące do ziemi łomżyńskiej, na południe ziemi nurskiej. Część wsi między innymi Goworowo była prywatną własnością proboszczów katedry płockiej, wchodząc w skład księstwa sieluńskiego. Większość stanowiły zaścianki szlacheckie bądź wsie prywatne należące do zamożnych rodzin szlacheckich. Po trzecim rozbiorze w roku 1795, tereny te zostały wchłonięte przez zabór pruski. W latach 1807-1815 należały do księstwa Warszawskiego. Od roku 1815 do odzyskania niepodległości znalazły się w zaborze rosyjskim w guberni łomżyńskiej.

Na przestrzeni wieków tereny obecnej gminy Goworowo były świadkami, wielu tragicznych wydarzeń. Do najtragiczniejszych trzeba zaliczyć dwie wojny światowe. W czasie I wojny światowej większość wsi wraz z Goworowem została całkowicie zniszczona. Na przełomie lipca i sierpnia 1915 roku miała tu miejsce dwutygodniowa bitwa między Niemcami i Rosjanami, po której pozostało na terenie gminy 26 cmentarzy wojennych. W czasie II wojny światowej w dniu 9 września oddział SS spacyfikował Goworowo. Podpalono zabudowania, zabijając przy tym około 65 Żydów i 35 Polaków.

Po wojnie nadszedł czas na odbudowę i trudny okres Polski Ludowej. W latach 1975 – 1998 gmina Goworowo należała do województwa ostrołęckiego. Obecnie wchodzi w skład powiatu ostrołęckiego w województwie mazowieckim.

Na podstawie:
Dziewirski Jerzy, Goworowo i okolice, Ostrołęka 2006
Kosiorek Piotr, Dzieje Goworowa do roku 1944, Pułtusk 2004
Samsonowicz Henryk, Ośrodki gospodarcze w Puszczy Białej XIX w., Zeszyty Naukowe OTN, nr VI, Ostrołęka 1992

Kontakty, nr 13, Łomża 1996

wtorek, 15 Marzec 2011 | autor: Piotr Jakacki U.G. Goworowo
 

Uczestnictwo w projektach:

copyright © 2011